Rajoy va futbol: kim aslida ispan?
Ispaniya Jahon chempionati finaliga chiqqan kecha mamlakat bo‘ylab shodiyonalar avjiga chiqqan paytda, Mariano Rajoy boshqa yo‘lni tanladi. Sobiq bosh vazir tongni ham kutmadi – “El Debate” dagi o‘zining odatiy ustuniga qaytdi va yangi maqolasini shunday sarlavha bilan ochdi: “Hazil tuyg‘usini yo‘qotmaslik kerak”.
Uning qog‘ozga tushgan gaplari esa hazildan ancha yiroq edi.
Rajoy avval Luis de la Fuente jamoasini, Ispaniyaning finalga qadar bo‘lgan yo‘lini maqtaydi. Stadiondagi ruh, murabbiyning qo‘rqmas qarorlari, maydondagi fidoyilik – bularning bari ilk satrlarda o‘z o‘rnini topgan. Lekin matn tez orada futboldan siyosatga buriladi. Ana shu yerda u Pedro Sánchezga ingichka, ammo aniq zarba beradi: Rajoy Ispaniyaga “eng yaxshi jamoa emas, aynan Ispaniya yutsin”, deb tilak bildiradi. Bu jumlani u o‘zi alohida urg‘u bilan qayd etadi – Sánchezning avvalgi maqoladan keyin yuborgan xabariga ochiq ishora.
U maqolani o‘z pozitsiyasini yana bir bor muhrlaydigan satr bilan yakunlaydi: “Mening qanday ekanimni, qanday o‘ylashimni allaqachon bilasiz. ¡Viva España! Yana bir bor yutdik”. Siyosiy bo‘linishni yashirmagan, murosaga yaqinlashmagan yakun.
Fransiya haqida bir jumla – va portlagan mojarolar
Bu bahs bir kechada paydo bo‘lgani yo‘q. Olovga gugurtni Rajoyning avvalgi, Belgiya ustidan qozonilgan chorak final g‘alabasidan keyingi ustuni tashlagan edi. U o‘sha maqolada Fransiyani “juda yuqori darajadagi jamoa” deb ataydi-da, orqasidan bitta jumla qo‘shadi: “lekin fransuz futbolchilarisiz”.
Shu ibora hammasini o‘zgartirdi.
Gap Kylian Mbappé, Ousmane Dembélé yoki Michael Olise kabi futbolchilarga borib taqaldi. Ularning ota-onalari Kamerun, Mali, Kongo kabi mamlakatlardan, ammo o‘zlari Fransiyada tug‘ilgan yoki fuqarolikka olingan. Rajoyning jumlasi esa ularning fransuzligini shubha ostiga qo‘ygandek qabul qilindi.
Fransiya elchixonasi raqamlar bilan javob berdi: 26 futbolchidan 23 nafari Fransiya hududida tug‘ilganini eslatdi. Sánchez hukumati va bir qator fransuz vazirlari Rajoyning so‘zlarini ksenofobik, deb atadi. Ispaniya maydonda yutayotgan pallada, siyosiy sahnada keskinlik oshdi.
Bosh vazir Pedro Sánchez sobiq raqibiga nishonni aniq oldi: u Rajoyni “Ispaniyani sharmanda qilishda” aybladi. Tashqi ishlar vaziri José Manuel Albares esa fransuz hamkasbiga Rajoyning maqolasi “ispanlarning aksariyat kayfiyatini aks ettirmasligini” ta’kidladi. Hukumat matbuot kotibi Elma Saiz ham PP siyosatchisini so‘zlari uchun uzr so‘ramagani bois keskin tanqid qildi.
Yangi maqola, eski ohang: hukumatning sabri tugayapti
Rajoyning final oldidan yozgan ikkinchi maqolasi ham hukumatni befarq qoldirmadi. Bu safar javobni tenglik vaziri Ana Redondo ijtimoiy tarmoq X orqali berdi. U sobiq bosh vazirni keskin so‘zlar bilan tanqid qildi, Rajoyni “Ispaniya haqiqatini bilmaydigan” inson sifatida tasvirlab, sport qadriyatlarini tushunmagan holda futbol haqida yozayotganini masxara qildi.
Siyosiy sahnada ohang ancha qattiqlashgan. Bir tomonda – “hazil tuyg‘usini yo‘qotmang” deb yozayotgan, lekin aynan shu “hazil” orqali milliy terma jamoalar tarkibi va millat masalasiga o‘tib ketayotgan sobiq bosh vazir. Ikkinchi tomonda – uni mamlakat obro‘siga putur yetkazayotgan shaxs sifatida ko‘rayotgan hukumat.
Lamine Yamal: siyosatni chetga surgan 16 yosh
Mojaro esa faqat parlament va gazetalar sahifalarida qolmadi. U Ispaniya terma jamoasining kiyinish xonasigacha yetib bordi.
Fransiyaga qarshi yarim final oldidan jurnalistlar Lamine Yamalga Rajoyning so‘zlari haqida savol berishdi. Otasi marokashlik, onasi Ekvatorial Gvineyadan bo‘lgan 16 yoshli yulduz siyosiy jangga kirishni rad etdi. U futbolni jamiyatni birlashtiruvchi kuch sifatida ko‘rsatishni afzal bildi, Ispaniya ham, Fransiya ham integratsiya borasida yaxshi namuna ekanini eslatdi.
Stadionda u qanotdan uchib o‘tadi, raqib himoyachilarini chalkashtirib yuboradi. Mikrofon oldida esa tinch ohangda gapiradi. Aynan Yamalning o‘zi bugungi bahs markazida turgan “kim qaysi millatniki?” savoliga maydondagi o‘yini bilan javob berayotgandek.
Fransiya atrofidagi bahslar: Senegaldan Parijgacha
Ousmane Dembélé ham bu hikoyaning ichida. Uning ildizlari Senegal va Mavritaniyaga borib taqaladi. Fransiya terma jamoasi tarkibi haqida bahs esa Rajoydan ancha oldin boshlangan.
16 iyun kuni bo‘lib o‘tgan Fransiya – Senegal uchrashuvi oldidan Senegal Milliy Assambleyasi prezidenti Ousmane Sonko fransuz terma jamoasining shakllanishi haqida juda o‘xshash fikrlar bildirgan edi. U ham tarkibdagi futbolchilarning kelib chiqishi bo‘yicha gapirdi, lekin o‘shanda Rajoyga bo‘lgani kabi xalqaro darajadagi keskin reaksiyalar bo‘lmadi. Bir xil mavzu, lekin turli rezonans.
Yevropa futbolida bu savol tobora ko‘proq yangramoqda: terma jamoa – pasport haqidami yoki identitet haqidami? Fransiya misolida bu bahs har bir yirik turnirda yangilanadi.
Marokash va Yamal: “Men Jamel ismli ispanni bilmayman”
Mojaro chegaradan oshib, Marokash futbol siyosatiga ham kirib bordi. Qirollik Futbol Federatsiyasi prezidenti Fouzi Lekjaa “Onze Mondial” jurnaliga bergan intervyusida Lamine Yamalning Ispaniyani tanlagani haqida gapirdi.
U federatsiya hamisha futbolchining tanloviga hurmat bilan qaraganini, u yoki oilasi bilan munosabat hech qachon o‘zgarmaganini ta’kidladi. Ammo bitta jumla alohida ajralib chiqdi. Lekjaa shunday deydi: “Lamine Jamel. Jamel ismli ispan odamni bilmayman”.
Bu gap Ispaniyada ham, xalqaro maydonda ham Yamalning “ispanligi”ga nisbatan nozik, ammo aniq imo sifatida qabul qilindi. U Rajoyning satrlarini eslatdi, faqat bu safar boshqa tomondan – Marokash futboli tepasidagi eng yuqori lavozim egasidan.
Shu tariqa, bitta 16 yoshli futbolchining tanlovi atrofida Ispaniya, Fransiya va Marokash o‘rtasida identitet, fuqarolik va terma jamoalarning asl ma’nosi haqida kengroq bahslar alangalanmoqda.
Futboldan keyingi savol
Ispaniya finalga tayyorlanmoqda. De la Fuente jamoasi maydonda g‘alabaga intilar ekan, tashqarida boshqa o‘yin davom etyapti – kim “haqiqiy” ispan, kim “asl” fransuz, kim “yo‘qotilgan” marokashlik?
Rajoy o‘z pozitsiyasini o‘zgartirish niyatida emas. Hukumat ham chekinayotgani yo‘q. Lekjaa esa Yamalning tanlovini qabul qilganini aytadi, lekin uning ismi orqali savol qo‘yadi.
Maydonda esa Lamine Yamal to‘pni qabul qiladi, raqibini aldab o‘tadi va darvoza tomon yuguradi. Tribunadagi millionlab muxlislar uchun shu lahza eng muhimidir. Savol esa baribir ochiq qoladi: bu avlodni milliy chegaralar bilan o‘lchash mumkinmi yoki futbol allaqachon u chegaralarni yorib o‘tib bo‘ldimi?
